Η γεωργία αποτελεί παγκοσμίως μία από τις σημαντικότερες αιτίες υποβάθμισης του περιβάλλοντος, εστιάζοντας κυρίως στα υδατικά συστήματα, το έδαφος και τη βιο ποικιλότητα, καθώς αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές ρύπανσης αλλά και τον σημαντικότερο καταναλωτή νερού.

Δεδομένου ότι η γεωργία εξασφαλίζει την επισιτιστική ασφάλεια του πλανήτη, η επίτευξη της αειφορικής της ανάπτυξης είναι επιβεβλημένη. Η ανάγκη αυτή αναγνωρίστηκε παγκοσμίως εδώ και αρκετές δεκαετίες και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί βασικό άξονα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) εδώ και δεκαετίες. Για τον αγρότη, το απαύγασμα της χάραξης πολιτικής για την προστασία του περιβάλλοντος στο πλαίσιο της γεωργικής δραστηριότητας είναι η θέσπιση σχετικών οδηγιών, μέτρων και πρακτικών τις οποίες οφείλει να εφαρμόσει (Κώδικες Ορθής Γεωργικής Πρακτικής, Σχέδια Δράσης κατά της νιτρορρύπανσης, Πολλαπλή Συμμόρφωση).
Το επίπεδο της έρευνας στη χώρα μας σχετικά με την όχληση της γεωργίας στο περιβάλλον και την έκδοση οδηγιών και εφαρμόσιμων μέτρων-πρακτικών σε επίπεδο αγρού είναι ευρύ και υψηλό. Ενδεικτικά αναφέρονται τα παρακάτω ευρωπαϊκά έργα καθώς αυτά παράγουν άμεσα αξιοποιήσιμη γνώση, με πιλοτικές εφαρμογές στην Ελλάδα: oLIVECLIMA, AgroClimaWater, EcoPest, SAGE-10.

Ωστόσο, ο βαθμός εισχώρησης της τεχνογνωσίας αυτής στις επίσημες τοπικές ή εθνικές νόρμες είναι μικρός, εν αντιθέσει με άλλες χώρες. Η ενσωμάτωση της τεχνογνωσίας αυτής είναι ουσιαστική, καθώς περιλαμβάνει εφαρμογή οδηγιών, πρακτικών και μέτρων των οποίων η λειτουργία έχει ελεγχθεί σε συνάρτηση με το κόστος, τις επιπτώσεις στην απόδοση των καλλιεργειών αλλά και την ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων.

Σημαντικότατος στην εφαρμογή των σχετικών οδηγιών, πρακτικών και μέτρων είναι ο ρόλος του αγρότη, καθώς αυτός καλείται να τα υλοποιήσει. Ιδανικά, η φιλοσοφία της δραστηριότητας του σύγχρονου αγρότη συνοψίζεται στο παρακάτω απόσπασμα του Νίκου Καζαντζάκη: Ν΄ αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω. Έτσι, οι γενικές κατευθύνσεις τις οποίες θα πρέπει να έχει κατά νου είναι:
1. Διατηρώ την καλή ποσοτική και ποιοτική κατάσταση των υδάτων: Προγραμματίζω τις αρδεύσεις και τις εφαρμογές αγροχημικών ανάλογα με την καλλιέργεια και τις συνθήκες του χωραφιού και τηρώ καταγραφές. Επίσης, διαχειρίζομαι σωστά τα απόβλητα που προκύπτουν από την καλλιεργητική δραστηριότητα (συσκευασίες αγροχημικών, πλύσιμο ψεκαστικών κ.λπ.).
2. Διατηρώ την καλή κατάσταση του εδάφους: Η διάβρωση είναι από τους ση μαντικότερους κινδύνους υποβάθμισης της αγροτικής γης και πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για την αποφυγή της (π.χ. φυτική κάλυψη κατά την υγρή περίοδο, κατάλληλη άροση και άρδευση, ενσωμάτωση υπολειμμάτων καλλιεργειών κ.λπ.). Επίσης, η άρδευση με νερά υποβαθμισμένης ποιό τητας μπορεί να βλάψει σημαντικά το έδαφος.
3. Σέβομαι το φυσικό τοπίο και τη βιοποικιλότητα: Τηρώ τις ετικέτες των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και ενσωματώνω κατάλληλα τα αγροχημικά, ενώ δεν διαταράσσω τη φυσική βλάστηση.
4. Εφαρμόζω τις απαραίτητες οδηγίες, μέτρα και πρακτικές και αναζητώ νέες: Οι θεσμοθετημένες οδηγίες, πρακτικές και μέτρα έχουν προκύψει μετά από πολυετείς έρευνες, έχουν εφαρμοστεί παγκοσμίως και έχει αποδειχτεί ότι αποδίδουν. Οι εξελίξεις στον γεωργικό τομέα είναι ραγδαίες (π.χ. γεωργία ακριβείας) και μπορεί να εξασφαλίσουν καλύτερες συνθήκες καλλιέργειας με χαμηλότερη όχληση στο περιβάλλον και χαμηλότερο κόστος παραγωγής.
Συμπερασματικά, η παραγωγή υψηλής ποιότητας αγροτικών προϊόντων σε καθαρό περιβάλλον είναι μονόδρομος, ουσιαστικά αλλά και θεσμικά. Τα τελευταία 15-20 χρόνια έχουν γίνει αρκετά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή, ωστόσο η ενσωμάτωση της υφιστάμενης, υψηλού επιπέδου γνώσης μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά τόσο στην προστασία του περιβάλλοντος όσο και στη βελτίωση της ποιότητας των αγροτικών προϊόντων. Ο αγρότης οφείλει να είναι ενεργός και να τηρεί πιστά τις οδηγίες αλλά και να είναι ανοιχτός σε νέες μεθόδους που προστατεύουν το περιβάλλον
*Βασίλειος Πισινάρας
Δόκιμος Ερευνητής, Ινστιτούτο Εδαφοϋδατικών Πόρων, Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός «ΔΗΜΗΤΡΑ»
(Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΕΠΙ ΓΗΣ, της Τράπεζας Πειραιώς)